Grembach we wspomnieniach i źródłach

Projekt badawczy „Grembach we wspomnieniach i źródłach” realizowany jest przez Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Łódzkiego we współpracy z Widzewskimi Domami Kultury.

Koordynatorzy projektu: prof. dr hab. Grażyna Ewa Karpińska, dr Aleksandra Krupa-Ławrynowicz

Uczestnicy badań etnograficznych: studenci Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UŁ oraz Międzyobszarowych Indywidualnych Studiów Humanistyczno-Społecznych UŁ (Agnieszka Banek, Jarosław Galas, Katarzyna Gawlińska, Zuzanna Gocek, Piotr Gwadera, Marta Kaczmarek, Piotr Kaźmierczak, Weronika Krasińska, Aleksandra Mariasiewicz, Justyna Piasecka, Michał Przybylski, Justyna Sordyl, Justyna Szaferska, Noemi Szczepańska)

Prace badawcze prowadzone są od jesieni 2017 roku.

 

We wschodniej części Łodzi, na Widzewie, przy ulicach Niciarnianej, Czechosłowackiej, Nowogrodzkiej, Mazowieckiej, Edwarda… tu jest GREMBACH. Nazwa ta najprawdopodobniej wywodzi się od niemieckiego Grenzbühl – miejsce położone na krańcach miasta, wzgórze graniczne. Funkcjonują też zwyczajowe, mniej lub bardziej wpisujące się w administracyjną terminologię określenia: Grynbach, Grunbach, Grinbach.
Historia tego miejsca wplata się w historię przemysłowej Łodzi i przylegających do niej wsi. W XIX wieku, z inicjatywy fabrykanta Juliusza Kunitzera, powstała tu Fabryka Nici, po II wojnie światowej nosząca nazwę Zakładów Przemysłu Bawełnianego im. Hanki Sawickiej, dzisiaj funkcjonująca jako Fabryka Nici „Ariadna”. W 1898 roku fabryka zatrudniała ponad 400 osób i była już w pełni samowystarczalna. Miała własne ujęcie wody, maszynę parową oraz bocznicę kolejową z budynkiem stacyjnym. Oprócz tego posiadała także własną remizę strażacką oraz stajnie. Po tragicznej śmierci Juliusza Kunitzera, na początku XX wieku, fabrykę przejęli Anglicy. Była to wtedy wzorcowa fabryka. Nieopodal postawiono osiedle dla robotników, dwie kamienice dla majstrów i kadry inżynieryjnej. Wybudowano także żłobek, przedszkole, sklep, stołówkę i łaźnię. Powstały korty tenisowe, a nawet boisko do krykieta. Zorganizowano bibliotekę, urządzano zabawy taneczne z bufetem, orkiestrą i konkursami. Na Grembachu zamieszkało wielu łodzian, a w fabryce nici pracowało kilka pokoleń robotników.

Projekt polega przede wszystkim na przeprowadzeniu wywiadów etnograficznych z mieszkańcami Grembachu, przygotowaniu dokumentacji fotograficznej oraz opracowaniu materiałów archiwalnych związanych z historią Grembachu i funkcjonowaniem Fabryki Nici „Ariadna”. Stawiamy na udział i głos mieszkańców. Najważniejsi są ci, którzy na Grembachu się urodzili, razem z nim dorastali, byli i są tu na co dzień; ci, którzy Grembach odziedziczyli. Materiały zebrane w trakcie badań są swoistym zapisem spotkań studentów i mieszkańców, podczas których rozmawiano o życiu w tej przestrzeni miasta. Tworzą go wspomnienia, życiorysy, anegdoty, zdjęcia archiwalne i współczesne.

Po co powstał projekt „Grembach we wspomnieniach i źródłach”?
Żeby opowiedzieć historię nieco zapomnianego fragmentu Łodzi.
Żeby nadać siłę głosom mieszkańców Grembachu.
Żeby pokazać Grembach w subiektywnych, często nieoczekiwanych ujęciach.
Żeby powstała okazja do dobrych rozmów o Grembachu.

Dziękujemy naszym Rozmówcom, mieszkańcom Grembachu, którzy stali się dla nas przewodnikami w wędrówce przez historię i współczesność tego niewielkiego fragmentu Łodzi. Każde spotkanie, w którym uczestniczyliśmy było dla nas bardzo cenne. To dzięki wspomnieniom, których mogliśmy wysłuchać oraz dzięki wspólnie oglądanym fotografiom z rodzinnych albumów powstaje nasz projekt.
Mieszkańcy Grembachu – nasi rozmówcy
Marian Budziszewski, Helena Hałas, Teresa Hankiewicz, Andrzej Hankiewicz, Grażyna Janiszewska, Jacek Kędzierski, Pan Kuczkowski, Tomasz Mariasiewicz, Marian Skwarka, Andrzej Stasiak, Agnieszka Szymańska, Dorota Wilgocka

EFEKTY I DZIAŁANIA
Spotkanie z mieszkańcami i wystawa „Zaplątani w Grembach. Opowieści utkane ze wspomnień i fotografii” (8 czerwca 2018 r., Dom Kultury „Ariadna”)

W programie spotkania znalazły się wystąpienia dotyczące efektów przeprowadzonej kwerendy źródłowej i sposobu prowadzenia badań etnograficznych oraz historii Grembachu opowiedzianej słowami naszych rozmówców. Można było też zapoznać się z premierową odsłoną wystawy „Zaplątani w Grembach. Historia utkana ze wspomnień i fotografii”. Wystawa uporządkowana jest według kategorii tematycznych: NA ULICY, W FABRYCE, W DOMU, W CZASIE WOLNYM, WŚRÓD SĄSIADÓW. Przedstawia Grembach we fragmentach, nie jest i nie chce być wyczerpującą historią miejsca. Sięga do „opowieści z pamięci”, w których Grembach bywa zawężony do jednej ulicy, czasem do jednego domu. Są to przestrzenie znane naszym Rozmówcom z bezpośredniego, codziennego doświadczenia, a nieistniejące już w fizycznej przestrzeni budynki i miejsca odtwarzane są w ich wspomnieniach. Grembach jest więc miejscem pierwszych miłości, wspomnieniem dzieciństwa, bohaterem zasłyszanych opowieści, natomiast zdjęcia, dyplomy, legitymacje są śladami przeszłości. O „prawdzie czasów”, na równi z oficjalnymi dokumentami, zaświadczają stojące do dziś w wielu domach sprzęty gospodarstwa domowego. Galeria rodzinnych postaci i krąg znajomych z fabryki, ich charaktery i biografie – to w nich można odnaleźć Grembach.

Piknik na Grembachu (9 czerwca 2018 r., ul. Czechosłowacka 5)

Razem z Domem Kultury „Ariadna” zorganizowaliśmy Piknik na Grembachu, w ramach którego można było m.in. obejrzeć wystawę „Zaplątani w Grembach. Historia utkana ze wspomnień i fotografii” i wziąć udział w warsztatach etnoanimacyjnych związanych z historią miejsca. Było kolorowo, słonecznie, smacznie, fantastycznie!

fot. Jarek Galas (student studiów magisterskich)